Climogramas

Climograma.













Climograma.
Para estudar o clima pódense utilizar diversas ferramentas.

O climograma é unha delas. Trátase dun gráfico que mostra, en forma sintética e con valores media, como varían a temperatura e a precipitación ao longo dun ano nun lugar determinado.


Que é un climograma



Un climograma é un gráfico que sintetiza as características principais do clima dunha determinada localidade. A diferenza do tempo, que é o estado da atmosfera nun momento dado e nun lugar específico, o clima fai referencia á media das condicións meteorolóxicas nese lugar. Para estudar o clima, entón, é necesario rexistrar durante moitos anos -máis de 10- os diversos elementos climáticos (temperatura, precipitación, presión, humidade, vento, nebulosidade e outros fenómenos meteorolóxicos, tales como neve e saraiba), calcular a media dos devanditos rexistros e determinar as súas variacións ao longo do tempo.

A temperatura e a precipitación non só son os elementos climáticos máis importantes, senón que tamén son os máis fáciles de medir. En consecuencia, os rexistros e estatísticas de temperatura e precipitación son moito máis abundantes que os dos outros elementos. Agora ben, para ter idea achega do clima dun lugar, é suficiente coñecer a temperatura media anual e canto chove nun ano? A resposta é non, porque o dato anual non dá conta da variación dos dous elementos ao longo do ano. Para pescudar se nese lugar existe un período invernal e outro estival, se a precipitación é abundante durante todo o ano ou se hai períodos de seca, é necesario coñecer os valores de temperatura e precipitación mes a mes. Precisamente son eses valores os que plasmamos nun climograma.
No climograma, entón, representamos conxuntamente os comportamentos anuais (ou "marchas anuais") da precipitación e da temperatura dun determinado lugar.
Como se constrúe un climograma


Aínda que hai distintos tipos de climogramas, aquí presentamos un sinxelo e bastante difundido. Para debuxalo, resulta moi útil traballar con papel cuadriculado ou milimetrado.

É imprescindible contar cos datos correspondentes ás medias mensuais de temperatura e precipitación da localidade cuxo clima queremos analizar.


O climograma consta de tres eixos, un horizontal e dúas verticais, que conforman unha especie de " caixa". Para facela debemos seguir os seguintes pasos.





Esquema de la caja
  • En primeiro lugar, trazamos o eixo horizontal, que dividimos en 12 partes iguais, conforme aos meses do ano (cada parte pode ter, por exemplo, 1 cm de ancho). Debaixo de cada segmento escribimos as iniciais de cada mes.
  • En segundo lugar, indicamos no eixo vertical esquerdo (que se traza perpendicular ao eixo horizontal, desde o seu extremo esquerdo) a escala para as precipitacións, e no eixo vertical dereito, a escala para as temperaturas, de acordo coa nosa serie de datos.
  • Unha vez debuxada a " caixa " do climograma, representamos as precipitacións con barras (usando a escala da esquerda) e as temperaturas, con puntos (usando a escala da dereita). Logo unimos os puntos de temperaturas cunha liña vermella, para que o resultado sexa unha curva de temperaturas.

  • Vexámolo nun exemplo.

  • O climograma de Santa Rosa (A Pampa)
  • Temos os datos da cidade de Santa Rosa, localizada na provincia da Pampa (Arxentina):

Santa Rosa
Lat: 36º 34' S; Long: 64º 16' W
Altura (sobre el nivel del mar): 191 m

  1. E
    F
    M
    A
    M
    J
    J
    A
    S
    O
    N
    D
    P (mm)
    74.1
    74.8
    91.7
    52.7
    27.7
    16.3
    18.7
    23.3
    41.8
    70.2
    101
    93.5
    T (ºC)
    23.5
    22.4
    19.5
    15.6
    11.9
    8.5
    8.3
    10
    12.5
    15.7
    19.1
    22.2
  • (En xeral, adoitan consignarse outros datos, como a altura sobre o nivel do mar da localidade ou as coordenadas xeográficas, que serven para interpretar a información do climograma.)
  • Para debuxar o climograma, construímos unha caixa e realizamos os seguintes pasos:
  • En primeiro lugar, indicamos as escalas para precipitación e temperatura. Como neste exemplo o maior valor de precipitación é 101 mm, podemos trazar a escala no eixo vertical esquerdo desde 0 a 120 mm, con cortes de 20 mm (por exemplo, 1 cm = 20 mm). A escala para as temperaturas trazámola no eixo vertical dereito, desde 0 até 30ºC (1 cm = 5ºC).
  • A continuación, márcanse os puntos que corresponden ás temperaturas medias mensuais e únellos cunha liña.
  • Logo constrúense as barras das precipitacións medias mensuais.
  • Tamén podemos construír climogramas coa PC, utilizando a planilla de cálculo Microsoft Excel. Para iso, simplemente, seguimos os seguintes pasos:
  • Facemos unha táboa cos datos de precipitación e temperatura. Nas columnas indícanse os meses. Na primeira fila consígnanse os datos de precipitación e na segunda, os de temperatura.
  • Seleccionamos toda a táboa cos datos, incluíndo a fila coas iniciais dos meses e a columna cos rótulos de precipitación e temperatura. É importante que as precipitacións estean na primeira fila.

    • E
    F
    M
    A
    M
    J
    J
    A
    S
    O
    N
    D
    P (mm)
    74.1
    74.8
    91.7
    52.7
    27.7
    16.3
    18.7
    23.3
    41.8
    70.2
    101
    93.5
    T (ºC)
    23.5
    22.4
    19.5
    15.6
    11.9
    8.5
    8.3
    10
    12.5
    15.7
    19.1
    22.2
Unha vez seleccionada a táboa, pulsamos co mouse no ícono Asistente para gráficos.
En Tipo de gráfico, presionamos a solapa Tipos personalizados.
Alí seleccionamos o tipo de gráfico Liñas e Columnas 2 e pulsamos no botón Seguinte.
A continuación, aparece unha xanela onde se mostra un gráfico que inclúe os datos correspondentes ao climograma (que son os que xa seleccionaramos pintando a táboa co mouse). Presionamos Seguinte. Na nova xanela colocamos os títulos do gráfico:

En Título do gráfico, colocamos os datos da localidade: "Santa Rosa, Lat: 36º 34' S; Long: 64º 16' W; Altura: 191 m".
En Eixo de categorías (X), que sería o noso eixo horizontal, escribimos a palabra "Meses".
En Eixo de valores (E), que sería o noso eixo vertical esquerdo, escribimos "Precipitación (mm)".

En Segundo eixo de valores (E), que sería o noso eixo vertical dereito, escribimos "Temperatura (ºC)".
Esta xanela permítenos outras opcións, por exemplo cambiar a localización da lenda, agregar ao gráfico a táboa cos datos, ou mostrar os valores sobre os puntos e as barras.

Unha vez colocados os títulos, presionamos Seguinte. Nesta xanela debemos decidir se incluiremos o gráfico na folla de cálculo onde está a táboa, ou nunha folla nova. Por exemplo, seleccionamos pulsando unha vez na opción Nunha folla nova e, onde di Gráfico 1, escribimos "Sta. Rosa" e logo oprimimos Terminar.
Unha vez finalizado o gráfico, facémoslles algúns axustes ás barras. Para iso, pulsamos dúas veces co mouse sobre calquera barra para seleccionar, e automaticamente ábrese unha xanela chamada Formato de serie de datos.
Alí, na solapa Tramas, podemos cambiarlles a cor ás barras (se é que no programa non saen directamente de cor azul). Simplemente pulsamos unha vez no cadro azul da paleta de cores. Cando o seleccionamos, onde di Mostra aparece a cor azul.
Por último, imos á solapa Opcións para modificar o ancho das barras: en Ancho do rango colocamos "0" e, finalmente, presionamos Aceptar.
A continuación, cambiámoslle a cor á curva de precipitacións para que sexa vermella. Pulsando dúas veces sobre a curva, ábrese a xanela Formato de serie de datos. Seleccionamos a solapa Liña ou Tramas e, xunto ao título Cor, pulsamos a flechita para despregar a paleta de cores. Alí seleccionamos a cor vermella. No sector Marcador(que se refire aos puntos que indican a temperatura), tamén pulsamos a frecha para despregar as paletas xunto aos títulos Primeiro Plano e Fondo. En ambos os casos, seleccionamos o vermello. Para terminar, presionamos Aceptar. Esta xanela permite, ademais, outras opcións, como cambiar o estilo da liña e os puntos.
Como notarían, o programa calcula a escala dos eixos automaticamente. No entanto, permítenos modificala segundo a nosa necesidade. Por exemplo, cando queremos comparar dous ou máis climogramas, é importante que todos estean construídos partindo das mesmas escalas.
Para cambiar a escala do gráfico, debemos pulsar dúas veces sobre un dos eixos verticais. Probemos coa escala de temperaturas. Ao pulsar dúas veces sobre o eixo da temperatura, ábrese a xanela Formato de eixos, onde seleccionamos a solapa Escala. Alí podemos cambiarlle o valor máximo (onde di Máximo, escribimos o número "30"), para que a nosa escala sexa de 0 a 30ºC.
Tamén podemos cambiar os "saltos" da escala. Por exemplo, no canto de realizalos de 5 en 5 podemos facelos de 3 en 3. Para iso, en Unidade maior colocamos "3" e logo presionamos Aceptar. Non é necesario modificar os outros valores que aparecen na xanela, xa que o programa asígnaos automaticamente.

Que nos dí un climograma

Gráfico con columnas

Se observamos a curva de temperatura no climograma de Santa Rosa, poderemos, en primeiro lugar, distinguir claramente o verán do inverno. As temperaturas oscilan entre os 8 e os 22ºC, polo que podemos dicir que corresponden a un clima tépedo.
O climograma tamén nos brinda información sobre a amplitude térmica anual. Se lembran que a amplitude térmica anual aumenta cando aumentan a latitude e a distancia do mar, en tanto que diminúe coa altura, con só situar Santa Rosa nun mapa comprobarán que a súa gran amplitude térmica anual débese á súa continentalidad, xa que dita cidade está lonxe do efecto moderador do mar.
Con respecto ás precipitacións, notamos que non son moi abundantes (o valor anual é de 685 mm) e que se concentran nos meses de primavera e verán, entre os cales novembro é o máis chuvioso.
Actividades

A partir dos datos de temperatura e precipitación media mensuais das localidades de Iguazú e A Quiaca :
Constrúan os climogramas para cada localidade. Para poder comparalos, ambos os gráficos deben ter a mesma escala (tanto de temperatura como de precipitación).
Analicen a distribución das precipitacións e a temperatura ao longo do ano. Como é a amplitude térmica anual en cada caso? Trátase de climas cálidos, tépedos ou fríos? As precipitacións son abundantes ou escasas? Que características poden inferir dos climas de Iguazú e A Quiaca? Describan as similitudes e diferenzas climáticas entre ambas as localidades. Para ampliar a análise, poden situalas nun mapa.
IguazúLat: 25º 45' S
Long: 54º 27' W
Altura: 180 m
E
F
M
A
M
J
J
A
S
O
N
D
P (mm)
172.7
150.7
113.8
156.3
164.9
149.1
113.8
133.7
128.8
180.5
183.4
128.4
T (ºC)
25.1
24.6
23.8
20.7
17.4
15.1
15.7
17.0
18.5
21.3
23.0
24.6
La QuiacaLat: 22º 06' S
Long: 65º 36' W
Altura: 3459 m
EFMAMJJASOND
P (mm)7467447.01.00.50.40.63133273
T (ºC)12.612.212106.64.03.86.18.910.711.9
12.1

Glosario

Temperatura: grao de calor da atmosfera. Mídese con termómetro. Hai distintas escalas termométricas, como a de graos centígrados (ou Celsius) e a de graos Fahrenheit.
Precipitación: fenómeno producido cando o vapor de auga contida pola atmosfera condénsase e cae sobre a superficie terrestre. A precipitación pode ter forma líquida (choiva) ou sólida (neve, saraiba).
Temperatura media anual: media das temperaturas de todo o ano nun lugar determinado. Para que esta media sexa representativo das condicións climáticas dese lugar, debe ser calculado sobre a base dun longo período de anos; é dicir, faise unha media de moitas temperaturas medias anuais.
Amplitude térmica anual: diferenza entre as temperaturas medias do mes máis cálido e do máis frío dun lugar.
Orientacións didácticas


Obxectivo



O obxectivo da actividade proposta é que os alumnos aprendan a construír climogramas e a utilizalos para a análise dos climas.

Así mesmo, este procedemento poderá ser aproveitado en relación con outros (como a lectura de hidrogramas, a interpretación de mapas, fotografías e imaxes) que permitan aos alumnos comprender os procesos do medio físico e as relacións entre relevo, clima, chan e vexetación.
Referencias curriculares



No hay comentarios:

Publicar un comentario

Suscribirse a: Entradas (Atom)